म्यानपावर व्यवसायी कैलाश खड्का पक्राउ: वैदेशिक रोजगारी ठगीका उजुरी ४० प्रतिशतले बढ्यो

म्यानपावर व्यवसायी कैलाश खड्कालाई ललितपुरबाट पक्राउ गरिएकै दिन वैदेशिक रोजगार विभागले गत आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा वैदेशिक रोजगारी ठगीका उजुरी ४० प्रतिशतले बढेको तथ्यांक सार्वजनिक गरेको छ। केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (सीआईबी) ले मलेसिया जाने युवाहरूलाई बायोमेट्रिक गर्दा सरकारले तोकेभन्दा बढी रकम लिएको आरोपमा खड्कालाई बिहीबार पक्राउ गरेको हो।

वैदेशिक रोजगार विभागका अनुसार गत आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा वैदेशिक रोजगारी ठगीका १२ हजार ७९० उजुरी दर्ता भएका छन्। अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को तुलनामा यो संख्या करिब ४० प्रतिशतले बढी हो।

कैलाश खड्काको पक्राउ र ठगीको जालो

पक्राउ परेका खड्काले मलेसिया जाने युवाहरूको बायोमेट्रिक गर्ने कार्यमा संलग्न थिए। उनको कम्पनीबाट मात्र बायोमेट्रिक गर्दा सरकारले तोकेभन्दा बढी रकम लिएको आरोप प्रहरीले लगाएको छ। सीआईबी स्रोतका अनुसार खड्कालाई वैदेशिक रोजगारको मुद्दामा पक्राउ गरिए पनि अन्य कारणहरू पनि हुन सक्ने देखिन्छ। यसअघि पनि नेपाली श्रमिकलाई मलेसिया पठाउने नाममा अर्बौं रुपैयाँ ठगी गरेको आरोपमा मेडिकल व्यवसायी खड्कालाई पक्राउ गरिएको थियो।

वैदेशिक रोजगार विभागको तथ्यांकअनुसार, आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा दर्ता भएका उजुरीमध्ये ५ हजार ६३२ वटा मुद्दा र अनुसन्धान शाखामा दर्ता भएका थिए। सोही अवधिमा ५२८ वटा उजुरीको मिलापत्र भएको र २६७ वटा मुद्दा अदालतमा दायर भएका छन्। अदालतमा दायर भएका मुद्दाको बिगो रकम माग एक अर्ब रुपियाँ हाराहारी रहेको विभागले जनाएको छ।

अनुसन्धानमा विभागको जनशक्ति अभाव

वैदेशिक रोजगार विभागमा हाल वैदेशिक रोजगारी ठगीका ३५ हजार मुद्दा दर्ता भएका छन्। तर, अनुसन्धानका लागि जम्मा ५ जना अधिकृत मात्र उपलब्ध छन्। २०८२ साउन २१ गतेको तथ्यांकअनुसार, यो जनशक्ति अभावले ठगीका उजुरीहरूको प्रभावकारी अनुसन्धानमा विभागलाई ठूलो चुनौती सिर्जना गरेको छ।

वैदेशिक रोजगार कसुरमा बढीमा सात वर्षसम्म कैद र पाँच लाख रुपैयाँसम्म जरिवाना हुने कानुनी व्यवस्था छ। पीडितलाई बुझाएको रकममा ५० प्रतिशत क्षतिपूर्ति दिलाउने र कामदार विदेश गएको भए जाँदा-आउँदाको खर्च समेत भराउने कानुनी व्यवस्था छ।

मधेशमा वैदेशिक रोजगारीको जोखिम

मधेश प्रदेशबाट वैदेशिक रोजगारीमा जाने श्रमिकको संख्या देशकै अग्रस्थानमा रहे पनि त्यसअनुसारको आर्थिक लाभ नदेखिएको भन्दै सरोकारवालाले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् (२०८२ पुस ३ गते)। गत आर्थिक वर्ष २०७९/८० मा मधेश प्रदेशका आठ जिल्लाबाट ९९ हजार २१८ युवाले वैदेशिक रोजगारीका लागि श्रम स्वीकृति लिएका थिए। पुनः श्रम स्वीकृति लिएका युवा समेत जोड्ने हो भने यो संख्या १ लाख ८१ हजार ६१३ थियो। गत आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा मधेश प्रदेशबाट वैदेशिक रोजगारीमा गएका १४४ जना युवाले परदेशमै ज्यान गुमाएका थिए।

कानुनी व्यवस्था र आगामी प्रक्रिया

वैदेशिक रोजगार ऐन, २०६४ ले इजाजतपत्र नलिई वैदेशिक रोजगार व्यवसाय सञ्चालन गर्न नपाउने व्यवस्था गरेको छ। २०७५ सालमै ऐन संशोधन गर्दै सरकारले वैदेशिक रोजगारीका सम्बन्धमा भएका उजुरीहरू जिल्लास्थित प्रमुख जिल्ला अधिकारी समक्ष दिन सकिने व्यवस्था गरेको थियो।

श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालयले ‘वैदेशिक रोजगार ठगीका उजुरीको मेलमिलाप तथा सिफारिस गर्ने सम्बन्धी’ नयाँ कार्यविधि ल्याएको छ। यसले पीडितहरूलाई उजुरीका लागि काठमाडौं धाउनु नपर्ने व्यवस्था गरेको छ। वैदेशिक रोजगार विभाग र नेपाल प्रहरीबीच भएको समझदारी अनुसार पीडितले आफ्नो घर छेउका जुनसुकै प्रहरी इकाईमा पनि उजुरी दिन सक्नेछन्।

कैलाश खड्कालाई वैदेशिक रोजगार ठगीमा थप अनुसन्धान भइरहेको छ। पक्राउ परेका व्यक्तिहरूलाई थप अनुसन्धान तथा कारबाहीका लागि वैदेशिक रोजगार विभाग ताहाचल पठाइनेछ। वैदेशिक रोजगार मुद्दाहरू हेर्नका लागि उच्च अदालतका न्यायाधीशको अध्यक्षतामा तीन सदस्यीय वैदेशिक रोजगार न्यायाधिकरण गठन गरिएको छ। न्यायाधिकरणले गरेको निर्णय उपर सर्वोच्च अदालतमा पुनरावेदन लाग्ने व्यवस्था छ।

यसअघि: मलेसिया जाने श्रमिकमाथि अर्बौं ठगी आरोप: मेडिकल व्यवसायी कैलाश खड्का पक्राउ, सिन्डिकेट विवाद पुनः सतहमा